Wie Arles bezoekt op zoek naar het café uit Van Goghs beroemde Caféterras bij nacht (1888), staat voor een gesloten pand. Café la Nuit is al gesloten sinds juli 2023 vanwege juridische problemen die voortkomen uit belastingontduiking. De gele gevels staan er nog, de stoelen en tafels zijn weg. Wat begon als een geliefde toeristische trekpleister eindigde in een rechtszaal en faillissement. Een verhaal dat bijna net zo dramatisch is als het leven van Vincent Van Gogh zelf.

Café Van Gogh in Arles: een iconische plek met een duister verhaal.

Wie door de smalle straatjes van Arles loopt richting de Place du Forum, verwacht misschien een glas rosé op het  terras te drinken dat bekend is van een van de bekendste schilderijen van Vincent van Gogh. Maar als je nu bij het beroemde gele café op het plein komt wacht een teleurstelling. Het terras, de luifel en de gele muur met de tekst Café van Gogh zijn er nog maar stoelen en tafels zijn er niet. Die staan waarschijnlijk binnen opgestapeld. Als je door de ramen naar binnen kijkt zie je misschien nog de bar en de rest van het interieur nul activiteiten. Terrasse du café le soir, ook wel bekend als het Café Van Gogh, is sinds juli 2023 gesloten. De reden is even banaal als schokkend: belastingfraude.

Van Gogh in Arles: een Nederlander die geschiedenis schreef.

Maar waarom is dit café zo’n bijzondere plek in Arles? Bij ons thuis hangt in de woonkamer een reproductie van Van Gogh's schilderij Terrasse du café le soir. De kleuren van de gele muur, en de blauwe lucht met sterren is prachtig. Vele jaren geleden was het voor mij een reden om de plek op te zoeken in Arles toe het nog gewoon open was. Ik had er toen een leuke ontmoeting met een Frans koppel die er in de vroege ochtend van een koffietje genoten. Ik wilde een foto van het café en het terras maken en zij grepen de kans om elkaar innig vast te pakken en naar mij te zwaaien. Daarna raakten we met elkaar in gesprek. De man gaf mij zijn e-mailadres en ik stuurde hem de foto meteen op.

Maar voor de historie van het schilderij met het café en het iconische terras neem ik je mee terug naar het jaar 1888. Vincent van Gogh arriveerde in februari van dat jaar in Arles, in de hoop dat het licht in het zuiden hem zou inspireren. Nou, en dat deed het! In de maanden die hij in deze Provençaalse stad doorbracht, schilderde hij honderden werken. Vincent was die periode dus ongekende productief. Maar het had ook zijn keerzijde want in Arles het was het dat hij zijn befaamde oorincident plaatsvond na een ruzie met zijn schilder en vriend Paul Gauguin.

Van Gogh was gefascineerd door het leven in Arles. Hij bezocht de café's en bistro’s van de stad niet alleen als klant, maar vooral als schilder en dan niet om de deuren en kozijnen te schilderen. Twee van zijn meest iconische werken zijn direct geïnspireerd op een café waar VIncent in Arles graag kwam.

Terrasse du café le soir in Arles van Vincent van Gogh.

Het eerste is Caféterras bij Nacht (Terrasse du café le soir, 1888), een schilderij dat een terras toont op een nachtelijk plein, baadend in het licht van gaslampen. Het café op het schilderij was echter niet het café dat later de naam Café Van Gogh zou dragen. Het originele café, Café de la Gare, stond op de Place Lamartine, dicht bij het gele huis waar Van Gogh woonde. Dit café was een plek waar Van Gogh regelmatig vertoefde. Het tweede werk werd Het Nachtcafé (Café de la Nuit,1888), dat het interieur toont van een café met een biljartafel. Dit was het interieur van het Café de la Gare.

De originele locatie van Van Goghs café overleefden echter de Tweede Wereldoorlog niet. In 1944 werd Arles zwaar gebombardeerd door geallieerde vliegtuigen. De buurt rondom de Place Lamartine, inclusief het originele Café de la Gare, werd volledig verwoest. Er restte alleen nog de schilderijen en de herinnering. Na de bevrijding werd Arles herbouwd, maar de specifieke plekken die Van Gogh had vereeuwigd, waren grotendeels verdwenen. 

De reconstructie: liefde voor kunst of slimme commercie?

Aan het begin van de jaren negentig groeide in Arles het besef dat de erfenis van Vincent van Gogh beter benut kon worden. Een paar mensen kregen een mooi plan: het café op de Place du Forum nauwkeurig reconstrueren naar het beeld van Van Goghs schilderij. De muren werden geel geschilderd, het terras werd heringericht, en elk detail werd zorgvuldig teruggebracht naar wat Van Gogh had vastgelegd op het doek. De zakenman Roland Zemmour werd de eigenaar van het in ere herstelde etablissement. De reconstructie was zo nauwkeurig en cultureel betekenisvol dat het café werd opgenomen als onderdeel van de UNESCO Werelderfgoedstatus van Arles.

Toeristen stroomden toe. Dagelijks stonden tientallen bezoekers op de Place du Forum om selfies te maken voor de gele gevel, zaten een glas wijn te drinken op het terras en waanden zich even in de tijd van Vincent Van Gogh. Als ik in Arles was deed ik er graag aan mee, en thuis keek in dan weer naar de reproductie aan de muur in onze woonkamer om herinneringen aan Arles op te halen.

Maar de zakenman bleek het om meer te gaan dan herstel van het erfgoed van de beroemde Nederlandse kunstschilder. De kwaliteit van het eten was middelmatig, de prijzen waren hoog, en de bediening dikwijls traag. Kortom het recept voor een klassieke toeristenval. En toch bleef de plek een magneet. Bezoekers uit de hele wereld kwamen speciaal naar Arles om er op het terras te zitten. 

Het schandaal: belastingfraude!

In september 2023 was ik in Arles om foto's te maken voor de Regiogids Zuid-Oost Frankrijk. Natuurlijk ging ik ook even naar Café van Gogh maar trof het gesloten aan. Ik hoorde en verhaal waar de honden geen brood van lusten. Het café was net een paar maanden dicht. Het terras was leeg. Tegen het hek was een fiets geparkeerd. Ik maakte er een foto van en keek daarna door de deur naar binnen. Op de grond achter de brievenbus lag eens stapel brieven op de grond. Als ex-bankier weet ik dan meteen dat er zo goed het signaal is van een faillissement. En dat bleek ook het geval te zijn. Ik besteedde er geen aandacht meer aan en dacht dat er wel een nieuwe eigenaar zou komen en het na een tijdje weer zou open gaan. Maar dat bleek niet het geval. Ik werd na 3 jaar nieuwsgierig en ging op onderzoek uit.

Achter de beroemde gele gevel heeft zich namelijk een minder romantisch verhaal afgespeeld dat al in 2015 begon. De ondernemer onderging een belastingcontrole en de eigenaren konden niet de gevraagde gegevens overleggen waardoor er bij de belastingdienst argwaan ontstond. Na uitgebreid onderzoek bleek dat de eigenaren stelselmatig delen van de omzet hadden verdoezeld om belasting te ontwijken. Uiteindelijk bleek dat er ruim één miljoen euro aan inkomsten over een periode van 3 jaar was verzwegen. In een café waar dagelijks honderden toeristen over de vloer kwamen, was dat geen misverstand maar een bewuste keus geweest.

De rechtbank greep in en de ondernemer ontving in 2021 een verbod om gedurende vijf jaar een onderneming te leiden. Ook moest hij verplicht alle achterstallige belastingen, boetes en toeslagen alsnog voldoen. De manager van het café kreeg een voorwaardelijke gevangenisstraf van twaalf maanden. En in juli 2023 volgde de definitieve klap: de eigenaar werd door de rechter persoonlijk failliet verklaard voor een periode van tien jaar. Die  uitspraak luidde het einde in en in juli 2023 sloot het café definitief als gevolg van de juridische en financiële instorting. 

Vandaag: een spookachtige stille getuige

Wie nu naar de Place du Forum in Arles loopt, vindt er een merkwaardig schouwspel. De gele gevel is er nog steeds, en de plek is nog altijd fotografisch een van de meest iconische van de stad. Toeristen blijven komen om foto's en selfies te maken.

Er zijn tot nu toe nog geen concrete plannen bekend of en wanneer het café weer open gaat. De juridische situatie rondom het eigendom blijkt gecompliceerd te zijn waardoor de toekomst onzeker is. De inwoners van Arles hopen op een nieuwe uitbater die de plek serieus neemt. Of het ooit zal gebeuren?

Arles zelf blijft echter onverminderd ook zonder Café van Gogh de moeite waard. De stad draagt Van Goghs erfenis met trots: er zijn wandelroutes langs zijn schilderlocaties, een prachtige Fondation Vincent van Gogh met wisselende exposities, en het Espace Van Gogh, het voormalige ziekenhuis waar hij verbleef na zijn oorincident en nu een cultureel centrum is.

Het café is dus dicht. Maar de lucht boven de Place du Forum is nog altijd zo diepblauw als Van Gogh hem schilderde. En als je ’s avonds laat over het plein loopt en omhoogkijkt naar de sterren, begrijp je misschien waarom Vincent van Gogh hier zijn meesterwerken maakte en mensen nog altijd van over de hele wereld komen om dit stukje Zuid-Frankrijk te ervaren.

Meer over Arles en de Provence? Lees ook dit artikel over Arles met tips voor een onvergetelijke dag. Of deze blogs over de Provence

Samenvatting van de meest voorkomende vragen: